Kei te haere au ki Roma i tenei wiki ki te haere ki tetahi huihuinga rourou me Cardinal Francis Arinze. Tena koa inoi mo tatou katoa i reira kia anga whakamua ki tera kaupapa kotahitanga pono o te Haahi e hiahia ana a te Karaiti me te hiahia o te ao. Na te parau mau e faatiamâ ia tatou…
TRUTH e kore e huakore. Kaore e taea te whiriwhiri. Na reira, kaore e taea te aro. Ka pena ana, ko te mutunga he pouri katoa.
Kāore a Hitler, a Stalin, a Lenin, a Mao, a Polpot me te tini ke atu o ngā kaitukino i ara ake i tētahi rā ka whakatau ki te whakakore i te miriona o ō rātou taupori. Engari, i awhi rātou i tā rātou i whakapono ai ko "te pono" mō te huarahi pai ki te pai mō ō rātou iwi, ki te kore te ao. I te tīmatanga o ō rātou whakaaro me te rironga o te mana, i kite rātou i te hunga e tū ana i te ara he mea kore e taea te mahi - he "kino tāpiri" pōuri i roto i te hanganga o tā rātou tauira hou. Me pēhea rā rātou i hē ai? Kāore rānei? Ā, ko ō rātou hoariri tōrangapū - ngā whenua pūtea - te whakautu?
I MURI I NGĀ PAKANGA TŌRANGAPŪ
Kāore te pakanga i waenganui i te "matau" me te "maui" i ēnei rā he whakahē noa iho mō ngā kaupapa here. Kua waiho hei take ora, hei take mate hoki—he 
"ahurea o te ora" me te "ahurea o te mate." Kei te tīmata noa tātou te kite i te "pito o te hukapapa" o ngā taupatupatu kei waenganui i ēnei tirohanga e rua mō te heke mai.
… Ka kite matou i nga huihuinga o ia ra e ahua pakari haere ana te iwi me te tutu… —POPE BENEDICT XVI, Pentecost Homily, Mei 27th, 2012
I te taumata ōhanga-tōrangapū, ka taea te whakaiti i te wehewehenga i waenganui i te pūnaha pūtea versus he tirohanga ao komunisi. Ko te whakaaro o te pūnaha pūtea ko ngā mākete me te hinonga kore utu hei ārahi i te whai rawa ōhanga, te tipu, me te kounga o te oranga o tētahi iwi. Ko te tirohanga Komunisi e kī ana me tohatoha ōrite te kāwanatanga i ngā taonga, ngā taonga me ngā ratonga kia tika ai te hapori.
Ka piki haere te whakaaro o te taha maui he hē te taha matau, ā, Tuhinga o mua. Engari tera pea he pono kei ngā taha e rua, ā, koinei te take o taua wehewehenga koi i tēnei wā?
O te Kōmiuniti
Communism, pai ake ranei, hapori-isme he momo pāpori-tōrangapū o te Hāhi tuatahi. Whakaarohia tēnei:
I noho tahi te hunga whakapono katoa, i huihuia ano hoki a ratou mea katoa; Ka hokona e ratau a ratau rawa me o ratau rawa ka wehewehe i a ratau kia rite ki ta te tangata hiahia. (Nga Mahi 2: 44-45)
Ehara ianei tēnei i te mea e whakaarohia ana e ngā tohunga whakaaro Hapori/Komini i ēnei rā mā te nui ake o te taake me te tohatoha anō? Ko te rerekētanga tēnei: Ko te mea i tutuki i te Hāhi o mua i ahu mai i te herekore me te aroha—ehara i te kaha me te mana whakahaere. Ko te Karaiti te ngākau o te hapori, ehara i te "aroha" 
"Kaiārahi," e kiia ana ko ngā kaiwhakahē. I whakatūria te Hāhi tuatahi i runga i te rangatiratanga o te aroha me te mahi; ko te Kominiuma e hangai ana ki te rangatiratanga o te akiaki me te pononga ki te kāwanatanga. E whakanui ana te Karaitianatanga i te kanorau; e whakatakoto ana te Kominiuma i te ōritetanga. I kite te hapori Karaitiana i ā rātou taonga hei huarahi ki te whakatutuki i tētahi whāinga—te hononga ki te Atua; e kite ana te Kominiuma i ngā taonga hei whāinga mōna anō—he "utopia" e ōrite ai ngā tāngata katoa i runga i te taonga. He ngana ki te "rangi i runga i te whenua," koia te take e hono tahi tonu ai te Kominiuma me te kore atua.
I roto i te kaupapa me te pono, ka tino whakakorehia e te hiahia o te ao te aroaro me nga mahi a te Atua, he wairua ia, i te ao, nui atu hoki i te katoa. Ko te mea nui na te mea kaore i te whakaae ki te noho a te Atua, he punaha e tino kore nei e aro ki te Atua. Koinei te ahuatanga whakamiharo o o tatou wa: Ateyism... —POPE ST. John Paul II, Dominum et Vivificantem, "Mo Te Wairua Tapu i Te Ao o te Hahi me te Ao", n. 56; Vatican.va
Ahakoa ko te "whakaaro" te whakapai ake i te "pai whānui", kāore te pono o te tangata me te Atua tonu e arohia ana i roto i te tirohanga a te Kominiti. I tētahi atu taha, ka whakanoho te Karaitianatanga i te tangata kei waenganui o te ōhanga, i roto ia i te Kōminiana, ko te kaiārahi mana whakahaere te pokapū; he rite noa ngā tāngata katoa ki tētahi taputapu i roto i te mīhini ōhanga.
I roto i tētahi kupu, ko te rangatira Kōmiuniti atua ia ia ano.
O te Pūtea Matua
Ko te Pūtea Matua (Capitalism) te rongoā mō te Kōminimu? Tei ia. Kāore e taea te whakamahi i te herekoretanga o te tangata mō te whāinga whaiaro, arā, e kore e taea te arahi i te takitahi ki te te whakaatua ia anō. Engari, ko te "ōhanga kore utu" me waiho tonu hei whakaaturanga o tō tātou kotahitanga ki ētahi atu, e whakatakoto ana i te oranga me te painga o te pai whānui hei kaupapa matua o te tipu ōhanga.
Ko te tangata te pūtake, te pokapū, me te kaupapa o ngā oranga ōhanga me ngā oranga pāpori katoa. —Te Kaunihera Ekumene Tuarua o te Vatican, Gaudium me Spes, nama 63: AAS 58, (1966), 1084
Ko te kupu,
Mena ko te tikanga o te "pūtea whakapaipai" he pūnaha ōhanga e whakaae ana ki te tūranga matua me te pai o te pakihi, te mākete, ngā rawa tūmataiti me te kawenga e puta mai ana mō ngā tikanga whakaputa, tae atu ki te auahatanga tangata noa i roto i te rāngai ōhanga, ko te whakautu he tino whakaae... Engari ki te mea ko te tikanga o te "pūtea whakapaipai" he pūnaha kāore te herekore i roto i te rāngai ōhanga e herea ana i roto i tētahi anga ture kaha e whakanoho ana i a ia ki te mahi mō te herekoretanga tangata i roto i tōna katoa, ā, e kite ana i a ia hei wāhanga motuhake o taua herekoretanga, ko te uho o taua herekoretanga he matatika me te whakapono, ko te whakautu he tino whakahē. —STST. JOHN PAULO II, Centesiumus Annus, n. 42; Tuhinga o te Tikanga-a-iwi o te Haahi, kaore. 335
Nā te aha rā tātou e kite ai i tētahi hurihanga tūturu ki te Pūtea Matua i ēnei rā? Nā te mea kua whakakorea te "herekoretanga" o ngā tāngata takitahi, o ngā umanga, me ngā whānau peeke 
ka whakamahia hētia hei whakaputa taonga mā rātou anō, mā ā rātou kaipupuri hea, mā ētahi atu tāngata whai mana rānei, me te hanga hoki i tētahi āputa e whānui haere ana i waenganui i te hunga whai rawa me te hunga rawakore.
Ko te aroha ki te moni te pūtake o ngā kino katoa; ā, i te hiahia nui ki te moni kua kotiti ke ētahi i te whakapono, ā, kua werohia rātou e rātou anō ki ngā mamae maha. (1 Timoti 6:10)
I ēnei rā, he tino teitei te utu o te oranga, te mātauranga, me ngā mea taketake, tae noa ki ngā whenua whakawhanake, ā, he tino pōuri te heke mai o ā tātou rangatahi. Heoi anō, ko te whakamahinga o te "pūnaha hōia", te tukino me te whakahaere i ngā mākete hea, te takahi kore ture o te tūmataitinga a ngā kaitōrangapū hangarau, me te whai moni kore here kua hua ake he kore taurite whakarihariha i roto i ngā whenua o te Ao Tuatahi, kua noho tonu ngā whenua whakawhanake ki roto i te huringa rawakore, ā, kua huri i ngā tāngata takitahi hei taonga hokohoko.
Kāore he ngākau harikoa e ranea ana, ā, ko te nui rawa o te haurangi tinihanga ka huri hei tutu e haehae ana i ngā rohe katoa - ā, ko ēnei katoa i runga i te ingoa o tētahi hē mārama whakamate mō te herekore e whakararuraru ana i te herekoretanga o te tangata, ā, i te mutunga ka whakangaro. —POPE BENEDICT XVI, Mo te oha o te Kirihimete Tena, Tihema 20, 2010; http://www.vatican.va/
No reira ka whanau mai he mahi nanakia hou, kaore e kitea ana, he maha hoki nga mea mariko, e kore nei e noho takitahi ana, e tuku ana i ana ake ture me o raatau ture. Ko te nama me te kohi moni kua uaua ki nga whenua te mohio ki te kaha o a raatau ake ohanga kia kore ai e harikoa nga taangata ki o raatau mana hoko… I roto i tenei punaha, kai nga mea katoa e ara mai ana ki te piki haere o nga hua, nga mea paruparu, penei i te taiao, kaore he parekura i mua o nga hiahia a whakatau mākete, ka noho koinei anake te ture. -Pope Francis, Evangelii Gaudium, n. 56
I konei anō, ko te pono nui o te te mana me te uara ā-roto o te tangata kua ngaro.
… Ki te kore te kaiarahi o te pono i roto i te pono, ma tenei ope kaha o te ao e kino ai nga mea katoa kaore ano kia puta he wehenga hou i roto i te whanau tangata. —POPE KAUPAPA XVI, Caritas i Veritate, N.33, 26
HE AHA TĀTOU I TE PIRIPIRI INĀIANEI
Kei te anga atu te tangata ki te poka o te whakangaromanga kua whakaritea e te tangata. Ripeneta, hoki atu ki a Ia, ko ia nei tō Kaiwhakaora Kotahi, tō Pono hoki. Tiakina tō oranga wairua. Kāore au e hiahia ki te akiaki i a koe, engari me tino whai whakaaro ki taku e kōrero nei. —Karere a to tatou Wahine Kuini o te rangimarie ki a Pedro Regis, Unaí / Minas Gerais, Oketopa 30, 2018; He pai ki a Pedro te tautoko mai i tana episekopo
Nō reira, kei reira ētahi pono i roto i te Kōminimu me te Pūtea Kapitala ka taea e te Hāhi te whakaū (ki tētahi taumata). Engari ki te kore aua pono e ahu mai i te pono katoa o te tangata, Ka huri rāua tokorua, i roto i ō rāua ake ara, hei "kararehe" e horomia ana ngā iwi katoa. He aha te whakautu?
Kāore te ao e hiahia ana ki te whakarongo ki tēnei mea, kāore hoki te Hāhi e kaha ki te whakaatu pono i tēnei mea. Kei roto i te te whakaakoranga pāpori o te Hāhi Katorika tērā 
te whanaketanga mai i te Tikanga Tapu me te Rongopai tonu. Kāore he tūranga ōhanga/tōrangapū a te Hāhi i tua atu i tērā o te pono—te pono o tātou, ko wai te Atua, me tō tātou whanaungatanga ki a Ia me tetahi ki tetahi me ngā mea katoa e pā ana ki tēnā. Mai i konei ka puta te māramatanga hei ārahi i ngā iwi ki te herekoretanga tūturu o te tangata, mō te katoa.
Heoi, kei te tū te tangata i runga i tētahi pari morearea e titiro atu ana ki tētahi poka torere. Ko te wā o te Māramatanga me ōna "whakaaro" katoa—te whakaaro whānui, te pūtaiao, te whanaketanga, te Mākihana, te Kōmiuniti, te whakaaro wahine tino kaha, te whakaaro hou, te whakaaro takitahi, me ētahi atu—kua āta wehea te "Hāhi i te Kāwanatanga", ā, kua peia te Atua i te aroaro o te marea. Heoi anō, ko ngā wāhanga nui o te Hāhi tonu, kua whakawaia e te wairua o te ao, te awhi o te whakaaro hou, me te whakakitenga o te tukino ā-ira tangata e ngā minita, kāore i te whai mana matatika pono i te ao.[1]kite Te Rahunga Katorika
IHe hara nui rawa atu tēnei ina ko te tangata e tika ana kia āwhina i te tangata ki te whakatata ki te Atua, arā, ko te tangata e whakawhirinakihia ana ki te kimi i te Ariki, ka tukino i a ia, ka ārahi i a ia kia matara atu i te Ariki. Nō reira, ka kore e whakaponohia te whakapono, ā, kāore e taea e te Hāhi te whakaatu pono i a ia anō hei karere a te Ariki. —POPE KAUPAPA XVI, Maarama o te Ao, Te Pope, te Hahi, me nga Tohu o te Taima: He Korero Ki a Peter Seewald, wh. 23-25
A Maamaa Kore kua hangaia kia whakakīia e te āhua o te tangata. Nō reira, he kararehe hou kei te ara ake i te hohonutanga, he mea e awhi ana i ngā pono ā-iwi o te Kōminimu, ngā āhuatanga auaha o te Pūtea Matua, me ngā hiahia wairua o te tangata… engari e whakakorekore ana i te pono ā-roto o te tangata me te Kaiwhakaora, a Ihu Karaiti. Kua whakatūpatohia tātou, ā, kei te inoi ahau, kia rite tātou:
I mua i te taenga mai o te Karaiti, me haere te Hāhi i roto i tētahi whakamātautau whakamutunga ka whakakorikori i te whakapono o te tini o te hunga whakapono. Mā te whakatoi e haere tahi mai me tana haerenga ki te whenua ka hurahia te "mea ngaro o te kino" i roto i te ahua o tētahi tinihanga whakapono e tuku ana i tētahi otinga mārama ki te tangata mō ō rātou raruraru i te utu o te tahuritanga atu i te pono. Ko te tinihanga whakapono nui rawa atu ko te Anatikaraiti, he mehia rūpahu e whakakororia ai te tangata i a ia anō hei whakakapi mō te Atua me tana Karaiti i tae mai i roto i te kikokiko. Kua tīmata kē te tinihanga a te Anatikaraiti ki te puta i te ao i ia wā e kīia ana kei roto i te hītori te tumanako mō te mesia ka taea anake te whakatutuki i tua atu i te hītori mā te whakawa o te mutunga o te ao. Kua whakakahoretia e te Hāhi ngā momo whakarerekētanga o tēnei tinihanga o te rangatiratanga kia riro mai i raro i te ingoa o te millenarianism, inā koa te momo tōrangapū "tino hē" o te mesia kore whakapono. —Katikihama o te Hāhi Katorika, n. 675-676
Kei te anga atu tātou ki te pakanga whakamutunga i waenganui i te Hāhi me te hunga whakahē i te Hāhi, o te Rongopai me te hunga whakahē i te Rongopai, o te Karaiti me te hunga whakahē i te Karaiti. Kei roto tēnei pakanga i ngā mahere a te Atua. He whakamātautau tēnei e… me tango e te Hāhi katoa… he whakamātautau o ngā tau 2,000 o te ahurea me te ao Karaitiana, me ōna hua katoa mō te mana tangata, ngā tika takitahi, ngā tika tangata me ngā tika o ngā iwi. —Cardinal Karol Wojtyla (JOHN PAUL II), mai i tetahi korero i te 1976 ki nga Pihopa Amerika i Philadelphia
PĀTAI TUATAHI
Te Huringa Huarere me te pohehe nui
Revolution… i roto i te Waa Tere
Ko te anatikaraiti i o maatau nei
Ko te Now Word he minita wa-katoa
haere tonu ma to tautoko.
Whakapaingia, me te mihi.
Ki te haerere me Mark i roto te Na Kupu,
paatohia te haki i raro nei ki ohauru.
Kaore e tukuna to imeera ki tetahi atu.
Tuhinga o mua
| ↑1 | kite Te Rahunga Katorika |
|---|